De directeur van het Nederlands Fotomuseum werd plotseling geschorst. Zonder uitleg over de inhoud van de “signalen” die de Raad van Toezicht had ontvangen. Vlak voor de opening van een gloednieuw pand. Medewerkers verbijsterd, publiek in verwarring.

Het Fotomuseum kent van oudsher een verzameling ‘koninkrijkjes’. Mensen die het museum hebben opgebouwd, tradities die zich hebben vastgezet. Donker kwam met een nieuwe koers, gericht op Nederlandse fotografie en meer diversiteit. Ze professionaliseerde beleid, stelde een vertrouwenspersoon aan en trok nieuwe mensen aan.

Maar daarmee kwamen ook de spanningen. Oude en nieuwe werelden botsten. De een zag vernieuwing en kansen, de ander voelde verlies van invloed en erkenning. De werkvloer raakte verdeeld in kampen. En wanneer verschillen onbespreekbaar worden, ontstaat er een voedingsbodem voor wantrouwen en stilstand.

De Raad van Toezicht greep in. Op basis van signalen, waarvan we de inhoud nooit te horen kregen. Dat is hun recht, zelfs hun taak. Maar het roept vragen op. Niet alleen over de zorgvuldigheid van het besluit, maar ook over de rol van toezicht bij cultuur.

Hoe zie je als toezichthouder wat er écht speelt? Hoe voorkom je dat je zelf onderdeel wordt van een polariserend krachtenveld? En… wie houdt toezicht op de toezichthouder?

Zonder hoor en wederhoor ontstaat er bovendien een nieuwe kwetsbaarheid. Voor de directeur is het onmogelijk zich te verweren tegen beschuldigingen die niet concreet gemaakt worden. Voor de toezichthouder is het bijna ondoenlijk zorgvuldig onderzoek te doen zonder wederzijds gesprek. En voor de organisatie als geheel schuilt er nog een ander risico: anonieme signalen kunnen in een gespannen werkklimaat veranderen van bescherming in machtsmiddel. Dat maakt het krachtenveld extra ingewikkeld en vergroot de kans op polarisatie.

Wat er in Rotterdam gebeurde, is geen incident. Ook in andere organisaties zien we dat spanningen onder de oppervlakte leiden tot harde ingrepen. Vaak wordt gekozen voor de meest rigoureuze maatregel: ontslag. Daarmee lijkt er duidelijkheid, maar ondertussen is er enorme schade: voor de organisatie, voor de betrokken persoon en voor de reputatie van beide.

De les is dat besturen en toezichthouden vraagt om meer dan snelle besluiten. Het vraagt om zorgvuldigheid, het verdragen van spanning, en het zoeken naar passende oplossingen.

Bron: Nrc, Anna Moraal, 26 september,
Opeens moest de directeur van het Nederlands fotomuseum vertrekken. Waarom?